poniedziałek, 17 stycznia

Historia

Początek II wojny światowej na terenie Dąbrówki Małej i Burowca
Historia

Początek II wojny światowej na terenie Dąbrówki Małej i Burowca

W tym roku przypada 80. rocznica wybuchu II wojny światowej. Warto przypomnieć, jak początek wojny wyglądał na naszych terenach. Latem 1939 roku spodziewano się już, że wojna z Niemcami wybuchnie w najbliższym czasie. Rozpoczęły się także ucieczki przez granicę. Na granicy polsko-niemieckiej w rejonie Tarnowskich Gór zostali zatrzymani Bernard Kubisz z Piekar, Antoni Mastalerz z Brzezin oraz August Buch z Dąbrówki Małej, którzy chcieli zbiec do Niemiec. Od kwietnia 1939 roku zintensyfikowała się działalność dywersyjna na polskim Górnym Śląsku. Według raportu z 31 lipca tegoż roku dywersyjna Organizacja Bojowa Katowice (niem. Kampf-Organisation Kattowitz) składała się z kilku podgrup. Jedną z nich była kilkunastoosobowa podgrupa Szopienice-Dąbrówka Mała. Według relacji mieszkańców już 1 ...
Pierwsze powstanie śląskie na terenie Dąbrówki Małej i Burowca
Historia

Pierwsze powstanie śląskie na terenie Dąbrówki Małej i Burowca

W sierpniu tego roku mija dokładnie 100 lat od wybuchu I powstania śląskiego. Nie może więc zabraknąć w „Miesięczniku Roździeńskim”  historii z tym związanych. Na początek – Dąbrówka Mała. Miejscowość odznaczyła się w okresie powstań śląskich i plebiscytu w latach 1919 – 1921. Jeszcze w listopadzie 1918 roku utworzono tu Radę Robotniczą (funkcjonującą do grudnia 1919 roku). Na kasjera tzw. podatku narodowego na Dąbrówkę Małą został wyznaczony górnik Jan Mansla. Miejscowy proboszcz, ks. W. Pucher, otrzymywał listy z pogróżkami, że zostanie zastrzelony we własnym kościele za namawianie Polaków do niegłosowania w wyborach do niemieckiego zgromadzenia i za swoją antyniemiecką postawę. Na wiosnę 1919 roku cała męska drużyna Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” z Dąbrówki Małej (założona w ...
Krótka historia dworca kolejowego w Dąbrówce Małej
Historia

Krótka historia dworca kolejowego w Dąbrówce Małej

Mimo, że linię kolejową poprowadzono przez Dąbrówkę Małą już w latach 60. XIX wieku, to dworzec powstał kilkadziesiąt lat później. Między 1890  a 1895 rokiem wybudowano dworzec kolejowy  na gruncie kupionym od kopalni „Morgenstern”. Obiekt wzniesiony w stylu historyzującym  zachował się do dziś. Budynek o długości około 50 metrów mieścił m.in. poczekalnię i stróżówkę. Powstał także jeden peron z jedną krawędzią peronową. Stacja do 1906 roku  nosiła nazwę „Georggrube” w związku z bliskością kopalni „Georg” (pol. „Jerzy” – obecnie teren przy al. W. Roździeńskiego 214).W dniu 1 maja 1894 roku uruchomiono połączenie pasażerskie z Katowic, przez stację Kunigundenweiche i Georggrube, do Siemianowic i Bytomia. Od 1906 aż do 1922 roku  stacja nosiła nazwę „Eichenau”. Powstał także dom dla koleja...
Wielkanoc na Górnym Śląsku
Historia

Wielkanoc na Górnym Śląsku

Przed nami Wielkanoc. Przyjrzyjmy się zatem tradycjom i obyczajom katolickim na Górnym Śląsku, związanym ze świętowaniem tego ważnego czasu. Wiele z nich świadczy bowiem o wielokulturowości naszego regionu – przenikaniu się wpływów polskich oraz niemieckich Niektóre z nich zanikają, niektóre – są kultywowane do dziś. Zachęcamy zatem do zerknięcia na nasz wielkanocny kalendarz. NIEDZIELA PALMOWA. W ostatnią niedzielę przed Wielkanocą święci się w kościele palmowe gałązki (na pamiątkę triumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy). Wspomniane gałązki dawniej robiło się wyłącznie z wierzby „kokocyny”, czasem z orzeszyny i rokity, przewiązując czerwoną wstążeczką, symbolizującą krew Chrystusa. W niektórych rejonach Górnego Śląska palmę tworzono z pięciu lub siedmiu gatunków drzew i krzewów, ...
„Rusy” w Szopienicach. Opowieści o „wyzwoleniu”
Historia

„Rusy” w Szopienicach. Opowieści o „wyzwoleniu”

74 lata temu, 27 stycznia, Armia Czerwona wkroczyła do Szopienic. Mroźna sobota 1945 roku stała się jednym z ważniejszych dni w dziejach miejscowości. Przez wiele lat do wydarzeń, które wówczas się rozegrały, wracali zarówno historycy, jak i komunistyczni propagandziści. Oficjalnym peanom na cześć „wyzwolicieli”, które słyszano podczas uroczystych akademii, odpowiadały też przekazywane w zaciszu domowym opowieści. Niektóre z nich do dzisiaj wywołują silne emocje. Warto je poznać. Blisko. Coraz bliżej. LISTOPAD 1944 ROKU. Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa ZSRR. Stalin analizuje plan operacji wojskowych nad Wisłą i Odrą. Marszałek Iwan Koniew, który przedstawił propozycję ataku, po latach będzie wspominał: Nawet na mapie wielkość Śląska i jego potęga wyglądały imponująco. Stalin, jak d...
Wehrmacht, groby i uczeni
Historia

Wehrmacht, groby i uczeni

Borki. Zieleń. Staw. Piasek. Wędkarze, wypoczywające rodziny, hasające psy, rowerzyści, biegacze, spacerowicze. Tu można wypocząć. Tu czas zdaje się płynąć nieco wolniej… A gdyby ten czas cofnąć? Wówczas Borki ukazałyby trochę inne oblicze. Wszechobecny piasek zachował tajemnice, które zostały ujawnione w niezwykle ciekawych okolicznościach… Borki – miejsce, w którym Mars zaprzyjaźnił się z Apollinem Dawno, dawno temu na prawym brzegu Brynicy nie było stawów, spacerowiczów, rowerzystów. Nad okolicą górowało za to niewielkie, płaskie wzniesienie. Już przed pierwszą wojną światową uzyskiwano z niego piasek podsadzkowy. Zapotrzebowanie na ten materiał rosło wraz z rozwojem okolicznych kopalń. Po rozpoczęciu działań wojennych wzniesienie pokryło się siecią licznych, choć niezbyt głębokich ...
Gdzie jesteś, święty Florianie?
Historia

Gdzie jesteś, święty Florianie?

W cechowni budynku administracyjnego huty Uthemann w Szopienicach  (z charakterystyczną drewnianą wieżyczką i zegarem) znajdował się ołtarz św. Floriana. W jego środkowej części znajdował się obraz olejny przedstawiający postać świętego Floriana, który wylewa wiaderko wody na płonącą chatkę znajdującą się w okolicy huty Uthemann. Obraz pochodzi z początków działalności zakładu i został wykonany specjalnie dla tego miejsca.  W jego dolnej części nieznany malarz umieścił wizerunek huty Uthemann i wieży wodnej huty. Na co dzień płótno było zasłonięte specjalną żaluzją. Gdy zbliżało się święto patrona hutników i strażaków, odsłaniano obraz i przyozdabiano oraz oświetlano cały ołtarz. Po uroczystościach płótno było ponownie zasłaniane. Kiedy huta Uthemann przestała pracować, obraz zniknął. P...
Stały na stacji lokomotywy… czyli początki szopienickiej kolei
Historia

Stały na stacji lokomotywy… czyli początki szopienickiej kolei

Co łączy mieszkańców Dąbrówki Małej, Szopienic, Janowa, Nikiszowca i Giszowca? Od 2018 roku [do 2020 - przyp. red.] - „Miesięcznik Roździeński”. Od blisko 150 lat - połączenie kolejowe. To wystarczający powód, aby historię kolei na łamach nowego czasopisma omówić w pierwszej kolejności. Północ-Południe po szopienicku Szopienice Południowe – Szopienice Północne. Dwie stacje, oddalone od siebie o ponad 200 metrów. Między nimi Park Olimpijczyków i Ogród Dworcowy. Wizyta tutaj nie nastraja optymistycznie. Popadające w ruinę zabudowania kolei towarowej, domy, których nie remontowano od lat, chaszcze. Nawet stacja osobowa, niedawno odnowiona, sprawia wrażenie opustoszałej – nie kupimy już tu biletu w kasie ani gazety w kiosku, nie ogrzejemy się w poczekalni, Ten widok jest szczególnie przykr...
Willa Augustyna Rzepki
Historia

Willa Augustyna Rzepki

Przy ul. gen. Józefa Hallera 70 w Dąbrówce Małej znajduje się historyczny budynek z lat trzydziestych XX wieku (około 1936–1938). Czterokondygnacyjny obiekt w rejonie węzła drogowego alei Walentego Roździeńskiego z ulicą gen. Józefa Hallera jest dziś siedzibą oddziału firmy „Komandor Śląsk”. Jednak nie każdy zna historię tego miejsca. Budynek to dawna willa mieszkalna, wzniesiona w stylu funkcjonalistycznym (funkcjonalnego modernizmu), dla rodziny Augustyna Rzepki (ur. 3 sierpnia 1892, zm. 21 maja 1951 w Dąbrówce Małej) – powstańca śląskiego, działacza narodowego i naczelnika gminy Dąbrówka Mała w latach 1930-1939 (stąd potoczne określenie „willa Rzepki”). W 1939 roku willę zajęli Niemcy, a w styczniu 1945 roku została rozszabrowana przez wkraczającą Armię Czerwoną i miejscowych przestę...
Borki
Historia

Borki

Zabudowa osiedla jest złożona z dwukondygnacyjnych obiektów o prostej architekturze, w trój-szeregowym układzie urbanistycznym, jako typowa dla osiedla patronackiego. Część z nich jest wtórnie przebudowana, a dwa obiekty wyburzono między 2014 a 2015 rokiem. Budynki pierwotnie nie posiadały warstwy tynku i charakteryzowały się widoczną ceglaną elewacją. Każdy obiekt wzniesiono na planie prostokąta, z zewnętrzną klatką schodową. Budynki nakryto dwuspadowym dachem. Pierwotnie do osiedla prowadziła brama na wjeździe w postaci łuku nad drogą, a domy były połączone murami. Wewnątrz całego założenia urbanistycznego znajdowały się specjalne piece do pieczenia chleba, a także komórki i chlewiki.We wnętrzach części obiektów zachowały się drewniane klatki schodowe wraz z balustradami.  Miejscowość...