niedziela, 20 czerwca

Historia

Kapłan czasów Soboru – O posłudze duszpasterskiej ks. Piotra Sopory w Szopienicach
Historia

Kapłan czasów Soboru – O posłudze duszpasterskiej ks. Piotra Sopory w Szopienicach

Gdy w 1965 roku ukazał się dekret Soboru Watykańskiego II o posłudze i życiu kapłanów „Presbyterorum ordinis”, w niewielkiej miejscowości na Śląsku działał kapłan, którego postawa doskonale wpisywała się we wzorzec prezbitera, przedstawiony w tym dokumencie. Pozostawił po sobie wdzięczną pamięć wiernych i dzieło, jakim była nowa wspólnota parafialna w Szopienicach Burowcu. CZAS NADZIEI „Sama posługa [kapłanów] domaga się w szczególny sposób, by nie upodabniali się do tego świata, równocześnie jednak wymaga, by na tym świecie żyli wśród ludzi i jak dobrzy pasterze znali swe owce i starali się doprowadzić także te, które nie są z ich owczarni (…). W osiągnięciu tego celu bardzo pomogą im zalety, które słusznie cieszą się uznaniem w społeczności ludzkiej, jak dobroć serca, szczerość, siła...
Szopienickie ślady Karla Pokornego
Historia

Szopienickie ślady Karla Pokornego

Był jednym z najsłynniejszych śląskich kamieniarzy i rzeźbiarzy tworzących na przełomie XIX i XX wieku. Niedawno stał się bohaterem wystawy w tyskim Muzeum Miejskim. Jego twórczości Maria Lipok Bierwiaczonek (zresztą kuratorka wspomnianej wystawy) poświęciła książkę „Z piaskowca i z marmuru. Dzieła mistrza Pokornego” (Tychy 2020). Z dorobkiem Karla Pokornego zetknął się chyba każdy mieszkaniec regionu – to on bowiem wznosił wiele z istniejących do dzisiaj krzyży przydrożnych, zwanych kiedyś „Bożymi Mękami” (autorce publikacji udało się zidentyfikować podczas badań terenowych siedemdziesiąt takich obiektów). Wykonywał także nagrobki – choć przed wiekiem mogli sobie na nie pozwolić jedynie zamożniejsi mieszkańcy regionu. Większość miała mogiły usypane z ziemi, ozdobione krzyżem i otoczone ...
Czarna mewa
Historia

Czarna mewa

Po przyłączeniu w 1922 roku części Górnego Śląska wraz z Katowicami do Polski, wielu Niemców wyjechało z tych terenów. Jednak nie wszyscy chcieli opuszczać ziemię, na której mieszkali od pokoleń. Polska administracja nie zabraniała im pozostania w kraju. Wielu jednak czuło się pokrzywdzonych i okazywało niechęć do polskiej administracji. Dotyczyło to szczególnie młodych ludzi, podatnych na polityczną agitację. Jej nasilenie nastąpiło w latach 30. XX w., gdy w Niemczech zaczęła dominować partia nazistowska. Miała ona wpływy także w polskiej części Górnego Śląska, gdzie powstawały prohitlerowskie organizacje i towarzystwa. Nie ukrywano, iż są wspierane przez rząd niemiecki, zwłaszcza pod dojściu Hitlera do władzy. Nie inaczej było na terenie obecnych Katowic. Pod koniec grudnia 1934 roku ...
Krótka historia Szkoły Podstawowej nr 46 w Katowicach
Historia

Krótka historia Szkoły Podstawowej nr 46 w Katowicach

Szkoły Podstawowej nr 46, którą pamięta wielu mieszkańców Dąbrówki Małej i Burowca, już nie ma. Warto jednak przypomnieć jej dzieje, a zwłaszcza w jaki sposób powstała. W 1860 roku założono komitet dla utworzenia własnej szkoły ludowej dla kolonii Burowiec w gminie Dąbrówka Mała. Początkowo, od 1 lipca 1867 roku, dzieci odbywały naukę w wynajętej sali (istniała tylko jedna klasa). Instytucję określano mianem „Schule zu Burowietz”. Nie wiadomo dokładnie, gdzie znajdował się budynek wynajmowany na potrzeby pierwszej burowieckiej szkoły; prawdopodobnie mieścił się w okolicach obecnego budynku o adresie ul. gen. Józefa Hallera 60. Dopiero w latach 1876–1877 wybudowano nowy obiekt na rogu drogi z Burowca do Dąbrówki i drogi w kierunku dworu (odpowiednio dzisiejsze ulice gen. J. Hallera i Des...
Gimnazjum, którego już nie ma
Historia

Gimnazjum, którego już nie ma

Przez kilkanaście lat stanowiło ważny punkt na mapie edukacyjnej Szopienic. Gimnazjum przy obecnej ul. Brynicy stało się jednak ofiarą reformy edukacji. Zlikwidowano je mimo protestów środowiska nauczycielskiego. Brzmi znajomo? Historia kołem się toczy… Opisane w niniejszym artykule wydarzenia miały miejsce w latach 30. XX wieku. Piękny, zabytkowy budynek przy ul. Brynicy 3 nadal stoi opustoszały. Jego oryginalna forma – z elementami muru pruskiego – może budzić zachwyt. Gmach, który czeka na renowację, w dwudziestoleciu międzywojennym stał się siedzibą Komunalnego Gimnazjum Koedukacyjnego (1923-1934). Gdy przyjrzeć się dziejom tej szkoły, łatwo zauważyć, że był to swego rodzaju „kraj w miniaturze”. Jej losy odzwierciedlają to, co charakterystyczne dla II Rzeczypospolitej – głębokie pod...
Duńskie akcenty w Szopienicach
Historia

Duńskie akcenty w Szopienicach

Dania – ojczyzna Andersena i klocków Lego. Czy duńskie akcenty możemy znaleźć w Szopienicach? Okazuje się, że tak! W najważniejszym kościele w Danii - Katedrze Marii Panny w Kopenhadze (Vor Frue Kirke) w ołtarzu znajduje się rzeźba duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena, znanego dobrze w Polsce m.in. z dwóch pomników w Warszawie -  Mikołaja Kopernika i księcia Józefa Poniatowskiego. Figura w kopenhaskiej  katedrze to jego najsłynniejsza rzeźba, która  przedstawia Chrystusa wzywającego „Pójdźcie do mnie” (Mat. 11, 28). Tuż przed nią, w prezbiterium znajduje się marmurowa chrzcielnica w kształcie klęczącego anioła trzymającego w dłoniach muszlę. Od wewnątrz zainstalowano dopływ wody, więc gdy odbywa się chrzest, do muszli sączy się świeża woda. Co ciekawe, Thorvaldsen był jedynym ewang...
Historia powstania Szkoły Podstawowej nr 45
Historia

Historia powstania Szkoły Podstawowej nr 45

Pod koniec XIX wieku na terenie ówczesnej gminy Roździeń było bardzo dużo dzieci. Na tyle dużo, że stara szkoła (istniejąca w rejonie obecnego szopienickiego rynku) oraz szkoła na Borkach (gmach przy obecnej ul. J. Korczaka 95) były niewystarczające. Decyzję o zaprojektowaniu i przystąpieniu do budowy nowej szkoły ludowej w zachodniej części ówczesnej gminy Roździeń (lokalizację określano jako „im westen des Dorf”) podjęto prawdopodobnie między 1896 a 1898 rokiem. Starania o jej powstanie czyniły zarówno władze gminne, jak i mieszkańcy wsi (chłopi i robotnicy). Ze względu na możliwość wystąpienia szkód górniczych główna część bryły nowego obiektu otrzymała jedynie parter z poddaszem, natomiast dostawione po wschodniej i zachodniej stronie skrzydła uzyskały piętra. Prace budowlane rozpocz...
Rozrzutny ordynat z Janowa
Historia

Rozrzutny ordynat z Janowa

Początek XIX wieku to czas, gdy na Górnym Śląsku dopiero rozpoczynało się uprzemysłowienie. Wiejskie krajobrazy powoli były „zakłócane” przez dymy z fabryk i wieże szybów wyciągowych w kopalniach. To także czas, gdy stare rody górnośląskie zastępowali nowi niemieccy kapitaliści. Tereny dzisiejszych Katowic były wówczas mozaiką większych i mniejszych wsi. Osady Szopienice, Janów, Roździeń, Dąbrówka Mała – będące dziś dzielnicami Katowic – stanowiły wówczas część ordynacji mysłowickiej. Był to rodzaj niepodzielnej własności (fideikomisu), a jej kolejni właściciele nie mogli jej rozdzielać pomiędzy swoich spadkobierców. Ordynacja z siedzibą w Mysłowicach była w tym czasie własnością starego polskiego rodu Mieroszewskich. Już od XVI wieku byli obecni na terenach Górnego Śląska i Zagłębia, gd...
Szopienicka „Stara Baśń”
Historia

Szopienicka „Stara Baśń”

Dawno dawno temu, przed wynalezieniem Internetu, za siedmioma hałdami, pomiędzy kopalniami i hutami… ludzie, zwani szopieniczanami, snuli wieczorami opowieści o swej gminy początkach. Dziś o szopienickich pradziejach przypominają herby na pieczęciach i pieczątkach… Pomimo rozwoju środków masowej komunikacji, które ułatwiają dostęp do różnego rodzaju źródeł, wiele z opowieści, przekazywanych ustnie z pokolenia na pokolenie, uległo zapomnieniu. Coraz mniej szopieniczan zna starą (bo znaną już na przełomie XIX i XX wieku) legendę o powstaniu Szopienic. Warto ją zatem przypomnieć… „Za starego piyrwy” większość Śląska porastała bardzo gęsta knieja. Rozłożyste drzewa – majestatyczne dęby, smukłe brzozy, piękne sosny tworzyły nieprzeniknioną gęstwinę. Nie docierały tu promienie słoneczne....
Józef Sieja i I powstanie śląskie w Szopienicach
Historia

Józef Sieja i I powstanie śląskie w Szopienicach

100. rocznica wybuchu I powstania śląskiego stała się okazją do podjęcia kolejnych badań naukowych oraz opracowania nowych publikacji na temat przebiegu walk, m.in. „Słownika powstań śląskich” czy też książki „Powstania śląskie 1919 – 1920 – 1921. Nieznana wojna polsko-niemiecka” Ryszarda Kaczmarka. Pozycje te z pewnością wzbogacają naszą wiedzę o wydarzeniach sprzed wieku. Redakcja „Miesięcznika Roździeńskiego” może jednak poszczycić się źródłem, które pozwala spojrzeć na to, co działo się „w dziewiętnastym roczku” z nieco innej perspektywy. To nagranie wspomnień szopienickiego powstańca – Józefa Siei, dokonane w 1981 roku przez jego wnuczkę – Beatę Szeję (Cendrzak), wówczas uczennicę VI Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Długosza. Powstanie niniejszego artykułu zostało zainspirowane ty...